اگر به کمکاری تیروئید مبتلا هستید و ناگهان بین دو پریود چند قطره خون یا ترشح صورتی یا قهوه‌ای مشاهده کرده‌اید، احتمالاً اولین سؤال شما این است که آیا کم کاری تیروئید باعث لکهبینی میشود؟ در پاسخ باید بگوییم که مشکل کمکاری تیروئید میتواند در نامنظم شدن چرخه قاعدگی موثر باشد و سبب بروز خونریزی غیرطبیعی در رحم شود و در بعضی افراد لکهبینی نیز در چارچوب بی‌نظمی قاعدگی دیده شود؛ اما هر لکهبینی را نمیتوان مستقیماً به تیروئید نسبت داد.
هورمون‌های تیروئید با سیستم تولیدمثل و تخمک‌گذاری ارتباط دارند. اگر غده تیروئید کم‌کار شود، این احتمال وجود دارد که ترتیب چرخه قاعدگی، فاصله بین پریودها یا مقدار خونریزی را تغییر دهد. از طرف دیگر، بارداری، روش‌های پیشگیری از بارداری، پولیپ، فیبروم و مشکلات دیگر نیز می‌توانند باعث لکهبینی شوند. در این مقاله می‌خواهیم به بررسی این موضوع بپردازیم که کمکاری تیروئید چگونه میتواند پریودی را نامنظم کند و چه زمانی لکهبینی نیازمند بررسی پزشکی است.
کمکاری تیروئید چگونه بر چرخه قاعدگی تأثیر می‌گذارد؟
کمکاری تیروئید (Hypothyroidism) زمانی ایجاد میشود که غده تیروئید نتواند هورمون تیروئید کافی برای نیاز بدن تولید کند. تأثیر این اختلال فقط به متابولیسم محدود نیست و عملکرد سیستم تولیدمثل نیز میتواند تحت تأثیر قرار گیرد.
محور تیروئید و محور هیپوتالاموس، هیپوفیز و تخمدان ارتباط پیچیده‌ای با یکدیگر دارند. اختلال عملکرد تیروئید میتواند در تنظیم تخمک‌گذاری و چرخه قاعدگی اختلال ایجاد کند. مطالعات نشان داده‌اند که همه زنان مبتلا به کمکاری تیروئید دچار اختلال قاعدگی نمی‌شوند.
در یک مطالعه شناخته‌شده، بیشتر افراد مبتلا همچنان چرخه منظم داشتند و برخی نیز دچار اختلال قاعدگی شده و یا با مشکلاتی مانند الیگومنوره (افزایش فواصل قاعدگی) و خونریزی شدید مواجه شدند. بنابراین وجود کمکاری تیروئید به معنای قطعی‌بودن لکهبینی یا نامنظم‌شدن پریود نیست.
لکهبینی ناشی از کمکاری تیروئید چه علائمی دارد؟
لکهبینی به خونریزی خفیفی گفته میشود که خارج از خونریزی معمول قاعدگی دیده میشود. ممکن است فقط چند قطره خون روی لباس زیر دیده شود و یا این‌که فرد ترشحات قرمز و یا قهوه‌ای رنگی را ببیند. خونریزی بین دو قاعدگی، خونریزی غیرطبیعی محسوب میشود و در صورت تکرار، تداوم یا نامشخص‌بودن علت، باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
در فردی که کمکاری تیروئید کنترل‌نشده دارد، لکهبینی یا بی‌نظمی قاعدگی ممکن است همراه با علائم دیگری دیده شود:
- تغییر در نظم یا مقدار خونریزی قاعدگی
- خستگی
- احساس سرما
- خشکی پوست
- یبوست
- افزایش وزن
- کندی جسمی یا ذهنی
وجود این علائم احتمال اختلال تیروئید را بیشتر می‌کند. تشخیص کمکاری تیروئید بر اساس علائم به‌تنهایی انجام نمی‌شود و آزمایش خون برای ارزیابی عملکرد تیروئید لازم است. در شرایطی که فرد از قبل به بیماری کمکاری تیروئید مبتلا بوده و با دارو کنترل شده است، علل دیگر برای بروز لکهبینی محتمل تر است.
چه علت‌های دیگری می‌توانند باعث لکهبینی شوند؟
یکی از مهم‌ترین اشتباهات این است که فرد پس از تشخیص کمکاری تیروئید، هر تغییر قاعدگی را به همان بیماری نسبت دهد. لکهبینی واژینال علل متعددی دارد و تیروئید تنها یکی از عوامل بروز اختلال در لکهبینی است.
بر اساس طبقه‌بندی پزشکی خونریزی غیرطبیعی رحم، علل می‌توانند ساختاری یا غیرساختاری باشند. پولیپ رحم یا دهانه رحم، فیبروم، آدنومیوز، اختلالات تخمک‌گذاری، بعضی داروها و اختلالات انعقادی از جمله مواردی هستند که بر اساس شرایط بیمار بررسی می‌شوند.
اگر فرد در سنین باروری قرار دارد، ممکن است علت خونریزی‌ها، بارداری باشد. خونریزی مرتبط با بارداری، سقط یا بارداری خارج رحم ممکن است در ابتدا به شکل لکهبینی ظاهر شود. به همین دلیل اگر احتمال بارداری وجود دارد، نباید لکهبینی را صرفاً به کمکاری تیروئید نسبت داد.
بعضی از روش‌های پیشگیری از بارداری که هورمونی هستند نیز می‌توانند در بروز این خونریزی‌ها موثر باشند. برخی مشکلات دهانه رحم، عفونت‌های دستگاه تناسلی و تغییرات دوران نزدیک یائسگی نیز در تشخیص افتراقی قرار می‌گیرند. اگر لکهبینی با تغییر رنگ یا بوی ترشحات همراه باشد، بررسی علت ترشحات غیرطبیعی واژن نیز میتواند به تشخیص دقیق‌تر کمک کند.
|
علت احتمالی |
الگوی احتمالی |
نکته قابل توجه |
|
اختلال تخمک‌گذاری |
قاعدگی نامنظم یا خونریزی غیرقابل پیش‌بینی | اختلال تیروئید میتواند یکی از عوامل باشد |
|
روش‌های هورمونی پیشگیری |
لکهبینی بین پریودها |
به نوع و نحوه مصرف بستگی دارد |
|
پولیپ یا فیبروم |
خونریزی نامنظم یا افزایش خونریزی | ممکن است به بررسی تصویربرداری نیاز باشد |
|
بارداری |
لکهبینی با یا بدون درد |
انجام تست بارداری و بررسی متناسب با شرایط |
| عفونت یا مشکلات دهانه رحم | لکهبینی، گاهی پس از رابطه |
ممکن است علائم دیگری همراه باشد |
| اختلالات انعقادی | خونریزی زیاد یا طولانی |
سابقه خونریزی اهمیت دارد |
آیا هر لکهبینی در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید به تیروئید مربوط است؟
این نکته برای جلوگیری از تأخیر در تشخیص سایر بیماری‌ها بسیار مهم است. فرد ممکن است کمکاری تیروئید داشته باشد و در همان زمان به علت کاملاً متفاوتی دچار لکهبینی شده باشد. برای مثال، زنی که کمکاری تیروئید او با دارو به‌خوبی کنترل شده است، ممکن است به علت تغییر روش جلوگیری از بارداری دچار لکهبینی شود.
در فرد دیگری ممکن است پولیپ، اختلال تخمک‌گذاری یا مسئله مرتبط با بارداری عامل خونریزی باشد. بنابراین ارتباط زمانی میان تشخیص تیروئید و لکهبینی برای اثبات رابطه علت و معلولی کافی نیست. بررسی سابقه قاعدگی، داروها، احتمال بارداری، سن، علائم همراه و نتایج آزمایش‌ها برای تشخیص علت اهمیت دارد.
آزمایش‌های لازم برای تشخیص لکهبینی ناشی از کمکاری تیروئید
تیروئید در تغییرات قاعدگی نقش دارد و معمولاً عملکرد تیروئید با آزمایش خون ارزیابی میشود. هورمون محرک تیروئید یا TSH یکی از مهم‌ترین آزمایش‌ها برای بررسی عملکرد تیروئید است. اما ارزیابی لکهبینی فقط به آزمایش تیروئید محدود نمی‌شود.
در سنین باروری، پزشک ممکن است آزمایش بارداری را درخواست کند. اگر خونریزی قابل‌توجه یا مکرر باشد، آزمایش شمارش کامل سلول‌های خون (CBC) میتواند برای بررسی کم‌خونی مفید باشد. آزمایش‌های دیگر بر اساس یافته‌های بالینی انتخاب می‌شوند.
در برخی زنان، معاینه لگنی یا بررسی دهانه رحم لازم است. سونوگرافی نیز ممکن است برای ارزیابی رحم، ضخامت آندومتر(آستر رحم)، فیبروم، پولیپ یا مشکلات تخمدان درخواست شود. بنابراین هیچ مجموعه آزمایش ثابتی برای همه افرادی که لکهبینی دارند وجود ندارد.
لکهبینی در کمکاری تیروئید چگونه درمان میشود؟
درمان به علت اصلی خونریزی بستگی دارد. اگر ارزیابی پزشکی نشان دهد کمکاری تیروئید کنترل‌نشده در اختلال چرخه قاعدگی نقش دارد، درمان مناسب کمکاری تیروئید اهمیت پیدا می‌کند. درمان استاندارد کمکاری تیروئید معمولاً جایگزینی هورمون تیروئید با لووتیروکسین است.
مقدار دارو بر اساس وضعیت فرد و نتایج آزمایش تنظیم میشود. مصرف خودسرانه مقدار بیشتر دارو برای متوقف‌کردن لکهبینی میتواند خطرناک باشد و توصیه نمی‌شود. با رسیدن عملکرد تیروئید به محدوده مناسب، اختلالات قاعدگی مرتبط با آن نیز ممکن است بهبود پیدا کنند؛ اما این اتفاق الزاماً فوری نیست و اگر خونریزی ادامه داشته باشد باید علل دیگر بررسی شوند.
در صورتی که علت لکهبینی مشکل دیگری مانند پولیپ، فیبروم، اختلال تخمک‌گذاری یا عارضه یک دارو باشد، درمان همان عامل در اولویت قرار می‌گیرد. بنابراین عبارت «درمان لکهبینی ناشی از تیروئید» زمانی معنا دارد که ابتدا ارتباط خونریزی با اختلال تیروئید به‌درستی ارزیابی شده باشد.
همچنین نباید لووتیروکسین را به علت لکهبینی خودسرانه قطع کرد. قطع یا تغییر دوز دارو باید با نظر پزشک و بر اساس TSH و در صورت نیاز Free T4 انجام شود.
چه زمانی لکهبینی نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟
یک نوبت لکهبینی خفیف همیشه نشان‌دهنده مشکل جدی نیست؛ اما خونریزی جدید، مکرر یا غیرقابل توضیح بهتر است ارزیابی شود. این موضوع به‌خصوص در فردی اهمیت دارد که پیش از این چرخه‌های منظم داشته و ناگهان الگوی خونریزی او تغییر کرده است.
اگر احتمال بارداری وجود دارد و لکهبینی همراه با درد شکم یا لگن، سرگیجه، ضعف یا حال عمومی نامناسب است، باید سریع به پزشک مراجعه شود. خونریزی شدید نیز نیازمند توجه فوری است. اگر میزان خونریزی به‌طور غیرعادی زیاد است یا با ضعف، تنگی نفس، غش، سرگیجه قابل‌توجه یا علائم کاهش حجم خون همراه شده، مراجعه فوری ضروری است.
لکهبینی پس از یائسگی نیز باید بررسی شود و نباید به کمکاری تیروئید نسبت داده شود. همچنین خونریزی مکرر پس از رابطه جنسی یا لکهبینی همراه با درد، ترشح غیرطبیعی و علائم جدید نیازمند ارزیابی متخصص زنان است.
در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید، اگر لکهبینی همراه با بازگشت علائم تیروئید یا بی‌نظمی قابل‌توجه پریود باشد، بررسی TSH و وضعیت درمان میتواند بخشی از ارزیابی پزشکی باشد.
نتیجه‌گیری
پس آیا کم کاری تیروئید باعث لکهبینی میشود؟ کمکاری تیروئید میتواند با مشکلات مربوط به چرخه قاعدگی مرتبط باشد. با این حال، لکهبینی نشانه اختصاصی کمکاری تیروئید نیست. مهم‌تر از پیدا کردن یک ارتباط ساده میان تیروئید و خونریزی، مشخص‌کردن علت واقعی لکهبینی است.
بارداری، روش‌های پیشگیری، پولیپ، فیبروم، مشکلات دهانه رحم، اختلالات تخمک‌گذاری و عوامل دیگری نیز می‌توانند چنین علامتی ایجاد کنند. اگر لکهبینی شما تکرار میشود، الگوی قاعدگی‌تان تغییر کرده یا کمکاری تیروئید دارید و مدتی است TSH شما بررسی نشده، برای ارزیابی وضعیت تیروئید و علت خونریزی کافی است با پزشک یا متخصص زنان فعال در تیم تخصصی سپیده مساعدی مشورت کنید.
سوالات متداول
- آیا بالا بودن TSH میتواند با پریود نامنظم همراه باشد؟
بالابودن TSH میتواند در کمکاری تیروئید اولیه دیده شود و کمکاری تیروئید با برخی اختلالات قاعدگی ارتباط دارد. بااینحال، تنها بر اساس TSH نمیتوان علت پریود نامنظم را مشخص کرد.
- آیا با درمان کمکاری تیروئید لکهبینی قطع میشود؟
اگر اختلال تیروئید واقعاً عامل تغییر قاعدگی باشد، کنترل مناسب بیماری میتواند به بهبود چرخه کمک کند.
- کمکاری تیروئید بیشتر باعث لکهبینی میشود یا پریود سنگین؟
کمکاری تیروئید میتواند الگوهای متفاوتی از اختلال قاعدگی ایجاد کند. مطالعات، الیگومنوره و خونریزی شدید را نیز گزارش کردهاند؛ بنابراین لکهبینی را نباید مشخصه اصلی یا اختصاصی کمکاری تیروئید دانست.
- آیا برای لکهبینی باید TSH آزمایش شود؟
در صورت وجود علائم یا سابقه‌ای که اختلال تیروئید را مطرح کند، پزشک ممکن است TSH و Free T4 را بررسی کند. آزمایش‌های لازم برای هر فرد بر اساس شرایط او انتخاب می‌شوند.
- آیا لکهبینی بعد از یائسگی میتواند به کمکاری تیروئید مربوط باشد؟
خونریزی یا لکهبینی پس از یائسگی نیازمند ارزیابی پزشکی است و نباید بدون بررسی به تیروئید نسبت داده شود. پزشک باید علت خونریزی را مشخص کند.